artnam

Pierwsze pokazy plakatów w Polsce

Od pierwszego pokazu zorganizowanego przez Wdowiszewskiego minęło zaledwie sześć lat. W tym okresie produkcja plakatowa znacznie wzrosła do stanu pokaźnych rozmiarów. Rzut oka na sytuację społeczno-ekonomiczną wyjaśnia tło tej zmiany. Pod względem cywilizacyjnym Galicja - w stosunku do Królestwa i Śląska - była znacznie opóźniona. Widoczne tu cechy, to słabo rozwinięty przemysł, podupadłe rolnictwo, przeludnienie, analfabetyzm na wsi. Kolonialna prawie zależność od metropolii, nierozwinięta sieć dróg i kolei, słaba siła nabywcza ludności powodowały zacofanie handlu. Z początkiem XX wieku w Galicji następuje rozwój kapitalizmu; proces ten przejmuje od razu szybkie tempo, zwłaszcza w okresie bezpośrednio poprzedzających wojnę światową. Zwiększa się liczba wielkich zakładów przemysłowych, rozbudowuje się przemysł naftowy i budowy maszyn, hutnictwo, przemysł spożywczy, przetwórczy, włókienniczy. Powstają cukrownie, zakłady piwowarskie i zbożowe. Na rynek wkracza reklama. Pokazy wyrobów, targi, wystawy, kiermasze, należą do zjawisk coraz to powszechniejszych. Wzrasta zapotrzebowanie na reklamę przemysłowa i handlową. Jednak ze względu na brak kontaktów ze światem artystycznym lub z niechęci do cyganerii cieszącej się nienajlepszą w owych czasach reputacją - solidni kupcy i przemysłowcy, woleli korzystać z usług oferowanych przez litografów - rzemieślników i drukarzy. Domniemanie to potwierdza dyletancka reklama w różnych gazetach i czasopismach, anonimowe plakaty dla firm handlowych oraz wytwórni, ogłoszenia umieszczane w kalendarzach itp. Ścisłą więź z artystami utrzymywały natomiast organizacje kulturalne, naukowe, oświatowe i zawodowe. Ich pełna rozmachu i żywotności działalność stanowiła, na tle ogólnego prowincjonalizmu jeden z paradoksów galicyjskiej rzeczywistości.
Podstawę dla wszelkiej działalności artystycznej tworzyły stowarzyszenia „Sztuka", „Polska Sztuka Stosowana", „Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych", oraz tygodnik „Życie". Krakowski Teatr Rozmaitości pod dyrekcją Tadeusza Pawlikowskiego wprowadził w 1893 roku na scenę współczesną dramaturgię światową, wykorzystując przy tym najnowsze osiągnięcia inscenizacyjne. Mimo działalności Wyspiańskiego i Frycza, nie myślano wówczas o plakacie teatralnym, zadowalając się tradycyjnym afiszem z bordiurą. Z okazji niektórych premier drukowano afisze, sprzedawane widzom również jako programy. Afisz tego typu, wykonany do Wesela, widnieje nawet na jednym z obrazów autorstwa Wyczółkowskiego. Na początku stulecia spokojny Kraków ogarnął szał sportu. Panie ściśnięte gorsetami w tużurkach i melonikach dosiadali niewiarygodnych welocypedów. z roku 1911 pochodzi plakat autorstwa Jana Małachowskiego wykonany na międzynarodowe zawody narciarskie. Nowa gra sportowa „football" ściągała na Błonie tłumy kibiców. Mecze klubów sportowych Wisły i Cracovii oraz przyjezdnych drużyn anonsowano wielkimi afiszami. Mnogość i różnorodność rozrywek przyczyniła się do tego, że plakaty i ogłoszenia były stałym towarzyszem miejskiego życia.
Plakaty, niezależnie od podejmowanego tematu, były wówczas eksponowane przede wszystkim u zbiegu ulic, na scenach narożnych kamienic, gdzie do wysokości parteru umieszczano tablice dostatecznie wielkie, aby można było na nich ulokować plakaty dochodzące niekiedy do dwóch metrów wysokości. Tablice ogłoszeń umieszczone były wówczas wzdłuż ulic, często w załamaniach muru, na przyporach. Pojawiły się również w dużych ilościach na placach. Eksponowane były na palisadach i płotach otaczających parcele budowy.

Formaty plakatów początkowo były bardzo zróżnicowane, z przewagą tych o wielkich rozmiarach - o długości powyżej jednego metra. Ponieważ największe tablice litograficzne nie przekraczały rozmiarów 120 x l50 cm, w razie potrzeby duże plakaty montowano z dwóch części. Standardowe, do dziś stosowane formaty plakatów przyjmowały się w miarę przechodzenia na nowoczesne techniki drukarskie. Główną techniką w owym okresie była technika litografii na kamieniu, o dość ograniczonych możliwościach reprodukcyjnych.

Zobacz również:
Fenomen Polskiej Szkoły Plakatu
Polska Szkoła Plakatu jest sformułowaniem budzącym wiele emocji i kontrowersji. Zadając sobie pytanie, co właściwie oznacza to określenie, stajemy w obliczu wątpliwości i nieścisłości. Możemy mówić raczej o terminie określającym pewne zjawiska, lub o stylu rozpoznawanym jako Polska Szkoła Plakatu, niż o możliwości jakiejś ścisłej definicji. Twórców należałoby identyfikować jak...

Twórczość Jana Lenicy
Plakat polski nie próbował być „ładnym”. Najlepszym tego przykładem była twórczość Jana Lenicy. Wszelkie zdobnictwo, ornament, faktura pojawiały się tylko w kontekście aluzji społecznej czy historycznej (Wizyta starszej pani, 1958). Przejawem plastycznej elegancji i kunsztu były szczerość materiału, różnorodność, celowe wprowadzanie plastycznych wątków, k...

Plakat polski okresu PRL
Plakat polski okresu PRL był zdecydowanie humanistyczny, nastawiony na widza; to widz był bohaterem, a nie reklamowane wydarzenie czy produkt, jak to miało miejsce w przedwojennych plakatach handlowych. Dodatkowym wyróżnikiem tego okresu jest indywidualność twórców, eksponowana bez skrępowania i bez ograniczeń wynikających z teoretycznych zasad sztuki reklamy wizualnej. Nap...