Plakat w teatrze polskim
Na przełomie XIX i XX wieku polskie afisze teatralne były niezwykle zróżnicowane. Pod zaborem rosyjskim drukowano je w dużych formatach, natomiast w Krakowie, gdzie rozwijała się sztuka plakatu, zminiaturyzowany afisz spełniał role programu. Najbardziej interesujące w tym czasie były afisze teatrów prowincjonalnych – wielobarwne, ze zróżnicowaną czcionką, drukowane często na kolorowym papierze, lub niekiedy na jedwabiu. Na afiszach umieszczono herby miast, jak i godła zaborów, podobizny dyrektorów teatrów, rekwizyty a wraz z rozwojem secesji - bogate ornamenty.
Pierwszą polska grafika spełniająca wymogi plakatu teatralnego była zapowiedź otwarcia Teatru Wielkiego w Warszawie, datowana na 11 sierpnia 1881 roku, autorstwa Lucjana Nowojskiego. Ta niewielka litografia w odcieniach zieleni jest doskonałym przykładem przejścia od postaci programu teatralnego do rozbudowanej formy plakatu. Jego warstwa zewnętrzna nasuwa jeszcze skojarzenia z nagłówkiem programu, ale jest już wzbogacona rozmaitymi postaciami alegorycznymi i wizerunkami czołowych aktorów. Chociaż stylistycznie nie odbiega od konwencji okładek, ilustracji itp. grafiki swoich czasów, jako reklama jest już zdecydowanie postępem w odrębności plakatowej. W następnych latach ukazywały się kolejne plakaty, o których zachowało się sporo informacji. Zachowane afisze, pomijając sporą liczbę programów imprez królewskich, magnackich a nawet szkolnych, w tym charakterystycznych programów Collegium Nobillum z lat 1744 – 63, pochodzą z lat dużo późniejszych. Rozkwit samego teatru - przekształcającego się z ekskluzywnego, dworskiego w narodowy, szerzej dostępny - spowodował, iż konieczne było zwiększenie ilości rozmaitości anonsów przedstawień. Ich treść była różnorodna, tekst często w obcych językach i równej objętości - począwszy od skrótowego programu, aż po streszczenie całych sztuk teatralnych. Dzięki tym sposobom i formom przekazu, zwanymi wówczas „argumentami", można uznać te druki za pierwsze polskie afisze. Po roku 1762 powstały prywatne przedsiębiorstwa teatralne, obejmujące opieką całe przedsięwzięcie sceniczne a więc i reklamę, co oznaczało stały druk afiszy.
Wielkie wydarzenie kultury polskiej, jakim była inauguracja sceny Narodowej w Warszawie w roku 1765, zostało poparte obszernym afiszem. Kolejne zachowane afisze tego teatru głoszą o jego działalności już w nowym gmachu.
Pomimo iż plakat jest grafiką ulotną o charakterze informacyjno-reklamowym, w przypadku druków dla teatru cecha ta często zanika przyciemniona plastyczną interpretacją wydarzenia scenicznego. Plakat teatralny musi spełniać wiele warunków bliższych założeniom grafiki artystycznej, niż wymogom grafiki użytkowej. Projektant - artysta powinien wykazywać się wielką przenikliwością i zrozumieniem tekstu literackiego, intencji reżysera, gry aktorów.
Temat teatralny musi u projektanta wyzwalać umiejętnie przełożenie na płaszczyznę papieru, intensywność środków wyrazu, dramatyzmu i poetykę, symbolizm i naturalizm związane z nowo powstałymi teatrami. Plakaty coraz liczniej pojawiały się nie tylko w czołowych ośrodkach kultury polskiej, jak Warszawa, Kraków czy Lwów, lecz także - na przykład - w Płocku, Tarnowie, Cieszynie. Reklamowano premiery, koncerty, opery, wodewile itp. - zarówno klasykę literacką, jak i nowe tytuły. Repertuar teatrów był różnorodny i tak też był prezentowany na afiszu i plakacie. W Krakowie gdzie powstała większość plakatów teatralnych, projektantami byli głównie młodzi ilustratorzy, niekiedy nawet dekoratorzy teatralni.
Zobacz również:
Estetyka symbolizmu w plakacie polskim
Źródłowe przekazy o plakatach polskich, głównie z terenu Galicji, zawdzięczamy Janowi Wdowiszewskemu, dyrektorowi Miejskiego Muzeum Techniczno-Przemysłowego w Krakowie. Gromadzi on zbiory, studiuje literaturę przedmiotu, próbuje własnych sił jako popularyzator tej dziedziny sztuki. Podważył utarty pogląd dotyczący ilustrowania i zdobienia książek. Według jego koncepcji druk...
Pierwsze pokazy plakatów w Polsce
Od pierwszego pokazu zorganizowanego przez Wdowiszewskiego minęło zaledwie sześć lat. W tym okresie produkcja plakatowa znacznie wzrosła do stanu pokaźnych rozmiarów. Rzut oka na sytuację społeczno-ekonomiczną wyjaśnia tło tej zmiany. Pod względem cywilizacyjnym Galicja - w stosunku do Królestwa i Śląska - była znacznie opóźniona. Widoczne tu cechy, to słabo rozwinięty prze...
Plakat artystyczny
Plakat artystyczny należy do współczesnej cywilizacji, lecz jego źródła sięgają czasów, kiedy zaistniała potrzeba publicznego anonsowania pismem ważnych wiadomości i apeli. Ślady drukowanej informacji, na przykład afisza, znajdujemy już w XV wieku. Dawniej autorstwo afisza w pełni należało do drukarza. Według życzeń zamawiającego dobierał on odpowiednie trzcinki,...