Plakat artystyczny

 

Plakat artystyczny należy do współczesnej cywilizacji, lecz jego źródła sięgają czasów, kiedy zaistniała potrzeba publicznego anonsowania pismem ważnych wiadomości i apeli. Ślady drukowanej informacji, na przykład afisza, znajdujemy już w XV wieku. Dawniej autorstwo afisza w pełni należało do drukarza. Według życzeń zamawiającego dobierał on odpowiednie trzcinki, kierując się przy układzie odpowiednią konwencją i własnym smakiem. Zwyczaj władca panujący nakazywał uzupełniać tekst ornamentem, najczęściej bordiurą składaną z elementów drukarskich - geometrycznych i roślinnych. Forma taka przyjęła się w teatrze i afisz zachował ją na przestrzeni XVIII i XIX wieku w całej Europie. Na równi z afiszem znane były inne drukowane ogłoszenia wykonywane technika drzeworytnicza lub metalową, które można uznać za pierwowzory plakatu. Służyły one głównie dla celów propagandy i reklamy. Zamawiały je władze wojskowe werbujące najemnych żołnierzy, czyli trupy teatralne, loterie itd.

Do pierwowzorów plakatu należały także ulotki o małych formatach, wywieszane albo kolportowane z rąk do rąk. Ulotki takie ukazywały się w związku z wydarzeniami politycznymi. Zachęcające perspektywy dla powielania rycin, otwiera wynaleziona w 1795 roku przez Alosa Senefeldena technika litografii czarno-białej, następnie udoskonalonej kolorowej. Afisz w tym okresie znacznie zwiększa swe wymiary, opuszcza wnętrza, pojawia się na ulicach. Dalszą tego konsekwencją jest przekształcenie się afisza w plakat, czyli w dzieło komponowane przez artystę. Z końcem ubiegłego stulecia twórczość plakatowa osiągnęła pełne prawo obywatelstwa w rozwiniętych gospodarczo krajach Europy Zachodniej i za oceanem. Plakat zrósł się z codziennością do tego stopnia, że stanowił nieodłączny i malowniczy atrybut ulicy, dzięki zaś udziałowi grafików, dekoratorów i malarzy stał się cennym dziełem sztuki. Od roku 1890 plakat na równi z grafika warsztatową znajdował się w handlu dziełami sztuki.


Zobacz również:
Formy plakatu
Pomijając drobne zaproszenia, ulotki i ogłoszenia w czasopismach, należy wyróżnić podstawową formę reklamy, jaką jest afisz teatralny i plakat teatralny. Słownikowe określenie afisza jest odmienne od definicji plakatu i podkreśla, że afisz jest znacznie starszą formą anonsu niż plakat. Afisz przemawia odpowiednio skomponowanym tekstem, urozmaicona czcionką, czasami pojawia się kolor posz...

Twórczość Jana Lenicy
Plakat polski nie próbował być „ładnym”. Najlepszym tego przykładem była twórczość Jana Lenicy. Wszelkie zdobnictwo, ornament, faktura pojawiały się tylko w kontekście aluzji społecznej czy historycznej (Wizyta starszej pani, 1958). Przejawem plastycznej elegancji i kunsztu były szczerość materiału, różnorodność, celowe wprowadzanie plastycznych wątków, k...

Afisz
Pierwsza wiadomość o afiszu w Polsce pochodzi z 1618 roku z Gdańska. Jednym z najstarszych, ocalałych w naszym kraju afiszy jest prawdopodobnie ten przechowywany w Bibliotece Jagiellońskiej, pochodzący z XVII w. anonsujący widowisko marionetkowe. Ogromny wpływ na kształtowanie się plakatu polskiego miały przede wszystkim afisze teatralne, anonse spektakli, oper, widowisk (m.in. cyrkowych), rekl...